Formy wyrazu artystycznego bywają tematem kontrowersji. Czy piosenki rockowe mogą być traktowane jako poezja? Zastanówmy się i poznajmy różne punkty widzenia.
Spis treści
Historyczne tło rocka i poezji
Rock 'n’ roll, jak pierwotnie nazywano ten gatunek, czerpał inspiracje z wielu istniejących wcześniej stylów muzycznych. Przede wszystkim z bluesa, rhythm and bluesa, country i gospel. Artystami, którzy przyczynili się do popularności nowego gatunku, byli m.in. Chuck Berry, Little Richard, Elvis Presley i Buddy Holly. Charakterystyczne dla wczesnego rock 'n’ rolla były rytmiczne melodie, proste akordy oraz energia i buntowniczy duch.
Pod koniec lat 50. i na początku lat 60. rock 'n’ roll zaczął się różnicować, dając początek wielu podgatunkom. W latach 60. zespoły takie jak The Beatles, The Rolling Stones czy The Who przyczyniły się do ewolucji gatunku, wprowadzając bardziej złożone teksty i eksperymentując z dźwiękiem. To zaowocowało powstaniem wielu odmian rocka, w tym rocka psychodelicznego, hard rocka, prog rocka i wielu innych.
Równoległe ścieżki piosenki i poezji
Prekursor rocka, blues był muzyką buntu. Ta muzyka była, jest i pewnie będzie nośnikiem dla słów wyrażających emocje – gniew, miłość, smutek, tęsknotę i nadzieję – czyż nie są to właśnie atrybuty poezji?
Charakterystyczne cechy poezji, rytm i metrum, nieodłączne elementy każdego wiersza, są obecne w piosenkach. Tak samo, jak użycie metafor i innych figur stylistycznych.
„Stairway to Heaven” Led Zeppelin czy „Hotel California” The Eagles to arcydzieła, perfekcyjnie wykorzystujące metafory i rytm.
Z kolei „Comfortably Numb” Pink Floyd znakomicie oddaje uczucie alienacji i znieczulenia.
Piosenki The Beatles, proste, melodyjne i rytmiczne, na pierwszy „rzut ucha” nie mają wiele z poezji – a jeśli przeanalizujemy teksty, to się okaże, że jest w nich niesamowita głębia i pokłady emocji. Analiza tekstu „Yesterday” była tematem niejednej pracy magisterskiej.
Wielkie postaci łączące piosenkę i poezję
Bob Dylan to laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 2016 roku. Poeta i muzyk, wybitny artysta. Innym poetą rocka był Jim Morrison. Świetne teksty pisał Freddie Mercury, a przykłady z Polski to choćby Grzegorz Ciechowski, Kazik Staszewski i Grabaż (dla niewtajemniczonych – pisownia prawidłowa), czyli Krzysztof Grabowski. Można by wyliczać bez końca. A jednak okazuje się, że nie wszyscy widzą w tekstach piosenek poezję.
Krytyka i sceptycyzm
Część krytyków uważa, że rock jest zbyt prosty i komercyjny, by nazywać go poezją. Z podobnego założenia wychodzi dr hab. Paweł Tański, prof. UMK w Toruniu. Na pytanie, czy teksty piosenek są poezją, odpowiada wprost: „Nie, teksty piosenek to nie poezja, oczywiście już wielokrotnie zastanawiano się nad tym, czy teksty songów bronią się w druku, czy mają literackie oblicze. Już od dawna głoszę pogląd, że tekstów piosenek, songów, przekazów słowno-muzycznych nie należy traktować jak wierszy, liryki, poezji. Są zupełnie innym, odrębnym bytem, mają inne zastosowanie, użycie, są po prostu innym gatunkiem artystycznym.” (link do wywiadu w podsumowaniu).
Czyli według Pana Profesora wiersz to tylko w druku, inaczej, to nie poezja. Okej, to co w takim razie z tekstami Agnieszki Osieckiej, co z gatunkiem poezji śpiewanej? Czy wiersz użyty w piosence przestaje być poezją? A co z piosenką poetycką? Jacek Kaczmarski i Grzegorz Turnau to po prostu piosenkarze?
Odjechaliśmy trochę od tematu – miało być o rocku, a jest o balladach.
No to dla przeciwwagi zajrzyjmy na stronę, gdzie Piotr Kubiszewski, twórca serwisu inthenameofheavymetal.pl podejmuje się, na pozór karkołomnego zadania interpretacji tekstów heavy metalu!
Piotr szczegółowo analizuje wybrane teksty takich zespołów, jak Megadeth, Slayer, Iron Maiden, AC/DC i innych, czołowych wykonawców gatunku. Wnikliwie, rzetelnie, czasem zaskakująco. Polecam!
Wieloznaczność w poezji i tekstach rockowych
W świecie literatury i muzyki wieloznaczność, aluzje, niedopowiedzenia to jedne z najpotężniejszych narzędzi, które poeci i tekściarze mają do dyspozycji. Dzięki nim utwór staje się lustrem dla wielu różnych interpretacji i doświadczeń.
Często to, co jest niewypowiedziane, pozostawione między wierszami, tworzy głęboki rezonans emocjonalny. Zarówno w poezji, jak i w tekstach rockowych nie wszystko jest podane na tacy. Otwarte zakończenia, niepełne myśli czy świadome pominięcia pozwalają czytelnikowi lub słuchaczowi wypełnić luki własnymi uczuciami i doświadczeniami.
Podsumowanie
Niektórzy z nas, SilverSurferów dostrzegają poezję w rocku, inni są sceptyczni. Ten tekst nie powstał po to, żeby udowadniać jakąś rację. Ważne jest, byśmy sami zdecydowali, co dla nas ma wartość poetycką. Zachęcam do głębszej refleksji nad tym, co naprawdę łączy muzykę i słowo. I na koniec eksperyment – klasyczna piosenka Pink Floyd w wersji do czytania:
Link do wywiadu z Dr hab. Pawłem Tańskim, prof. UMK w Toruniu
Zdjęcie tytułowe: Jacek Sobkowski
