Z czym Ci się kojarzy poezja? Z uniesieniami młodości? Z wierszami, które trzeba było wykuć na pamięć w szkole…? Czy wiemy, jak i po co czytać poezję? A może poezja nie jest nam do niczego potrzebna? Przecież wiersze nie są towarem pierwszej potrzeby. Teraz wolimy prostsze rozrywki. Jednak Silver Surferzy to nie zwykli, statystyczni Polacy i Polki, co czytają pół książki rocznie… Jeśli chcesz wyruszyć drogą poezji, poznaj kilka wskazówek, które ułatwią Ci nawigację.
Spis treści
Dlaczego warto czytać wiersze?
Wszystko wskazuje, że człowiekiem rządzą emocje. Nasze decyzje, nawet te wydawałoby się przemyślane, mają korzenie w emocjach. Dowodzą tego badania psychologii behawioralnej. Poezja pokazuje, że język, którego używamy każdego dnia, służy nie tylko do komunikacji, ale także do uruchamiania pokładów emocji. Dobre wiersze przepełnione są emocjami i uczuciem, które przenoszą się na Ciebie. Reakcje emocjonalne uruchamiają w organizmie procesy wydzielania hormonów, a to już ewidentnie wpływa na nasze samopoczucie.
Każdy z nas jest w stanie doświadczyć poezji – nie jest to domena wyłącznie uczonych literatów i egzaltowanych nastolatek. Czy to miłość, cierpienie, radość czy smutek – każdy z nas te emocje zna i empatycznie ich doświadcza, czytając wiersze. No chyba, że ich w wierszu nie ma…
Podróż z poezją – pierwsze kroki
Zaczynaj przygodę z poezją bez planu. Z poezją nic nie musisz. Jeśli wiersz do Ciebie nie przemawia nie przejmuj się. Pewnie autor był najedzony, w dobrym zdrowiu i szczęśliwym związku. Poezja rodzi się nagle, z potrzeby chwili, z udręki, tęsknoty, bólu, z miłości. Wiersz powstaje, gdy emocje targające autorem kumulują się w rymach, rytmie, słowach, przenośniach, porównaniach, czyli w poezji.
Zacznij od wybrania jednego wiersza, znajdź chwilę w ciszy, bez zbędnych bodźców i przeczytaj go kilka razy. Przyzwyczaj się do rytmu, do brzmienia słów. Pozwól, by poezja przemówiła do Ciebie i rezonowała z Twoją duszą. Gdy nie uda się od razu, nie zniechęcaj się. Może to nie ten autor? W moim przypadku tym poetą był Norwid, o którym słyszałem w liceum, gdy “ideał sięgnął bruku”. Wtedy średnio mnie to wzruszało. Gdy jestem dużo starszy, odbieram to zupełnie inaczej.
Gatunki poezji
Poezja nie jest jednolita. Wiersze liryczne, epickie poematy, ballady, albo specyficzne, japońskie haiku. Każdy gatunek ma unikalne cechy, klimat, inny sposób przekazywania emocji. Pewnie zgłębianie teorii literatury nie przyda się za wiele, by cieszyć się poezją, warto jednak znać podstawowe różnice.
Poezja liryczna to osobiste wyznanie poety. To jego uczucia, myśli, refleksje… Czytając poezję liryczną, zyskujemy możliwość na chwilę wejścia w skórę kogoś innego, doświadczenia jego emocji. Moim zdaniem mistrzem tego gatunku jest Bolesław Leśmian
Przykład poezji epickiej to “Pan Tadeusz”. Wałkowany niemiłosiernie w szkole, pewnie ciężkostrawny dla wielu Silver Surferów, a to naprawdę kawał świetnej opowieści, napisanej wierszem. Wspaniale przeniósł ten poemat na ekran Jerzy Wajda. Absolutnym klasykiem gatunku jest nie kto inny, jak Homer (nie Simpson).
Haiku to krótka, bo tylko trzywersowa forma. Pierwszy i trzeci wiersz mają po pięć sylab, wiersz drugi zaś to siedem sylab. Mistrzostwem jest przekazać treść i emocje w tak krótkim wierszu.
Kiedy poezja spotyka teatr
W poezji dramatycznej poeta oddaje głos swoim postaciom. Każdy z wersów to mały spektakl, który możesz odgrywać w swoim umyśle. Postacie mówią do siebie, konfrontują się, doświadczają konfliktów. Mistrzowie dramatu to na przykład Szekspir i Słowacki.
Jak wybrać pierwszy tomik z poezją?
Wybór pierwszego tomika może być trudny. Dobrym sposobem jest zacząć od antologii. W ten sposób zyskujesz szersze spojrzenie na gatunek, epokę lub twórczość poety.
Pamiętaj, że wiersz to nie tylko tekst, ale także dźwięk. Pamiętasz “Lokomotywę” Tuwima? Czytanie wierszy dzieciom lub wnukom to świetne miejsce na kontakt z poezją! Tuwim pisał nie tylko dla dzieci. Oto, jak zinterpretował wiersz “Wspomnienie” Czesław Niemen:
Sztuka interpretacji
Zawsze mnie śmieszyły te nadęte, sztuczne deklamacje. Nie ma jednej, słusznej interpretacji. Ważne jest, co tekst mówi do Ciebie, jakie emocje w Tobie wywołuje. Prawda, że Niemen to robił kapitalnie? A czy teksty piosenek są poezją? To specyficzny rodzaj interpretacji i nie zarezerwowany wyłącznie dla poezji śpiewanej. Szukaj odpowiedzi we wpisie „Czy rockowe piosenki to poezja?„
Polscy poeci – wieszczowie i nobliści
Mieliśmy i mamy szczęście do poetów. Kochanowski, Mickiewicz, Słowacki, wspomniany Norwid, a w czasach nowożytnych Herbert, Szymborska czy Miłosz. Ich twórczość to kanon polskiej poezji. Sięgnij w wolnej chwili po ich wiersze.
Poezja online
W internecie znajdziesz wiele stron, które gromadzą wiersze różnych autorów. Znajdziesz tam zarówno utwory debiutantów, jak i klasykę gatunku. Korzystaj z nich, ale pamiętaj – prawdziwe doświadczenie poezji to nie tylko czytanie, ale także trzymanie książki w ręku.
Jeśli chcesz sprawdzić, czy poezja jest dla Ciebie, zajrzyj na stronę poezja.org
A może chcesz pisać własne wiersze?
Jeśli coś Ci w duszy gra, to warto podzielić się tym ze światem. Zresztą nie musisz. Pisanie “do szuflady” to nic złego.
Poezja to podróż, nie cel
Podróż z poezją to ciągłe odkrywanie. Każdy wiersz to nowy kraj, nowy krajobraz, nowe emocje. Ciesz się każdym krokiem tej podróży. I jak zawsze, pamiętaj że ważniejsza jest sama droga, niż to, gdzie ona prowadzi.
