Najmłodszym dzieckiem trzeciego filaru emerytalnego są Pracownicze Plany Kapitałowe, znane jako PPK. Jest to system długoterminowego oszczędzania na cele emerytalne, podobnie jak IKE i IKZE wspierany przez państwo. Pracownicze Plany Kapitałowe to powszechny (dostępny dla wszystkich) i dobrowolny system oszczędzania.
Na skróty:
Na czym polega PPK?
Ideą programu stało się utworzenie systemu dobrowolnego oszczędzania na emeryturę, do którego z automatu zapisywani będą wszyscy podlegający ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym. System jest dobrowolny, więc pracownikowi przysługuje prawo weta – złożenia oświadczenia nieprzystępowania do programu. Od strony produktowej, system zorganizowano definiując sposób konstrukcji funduszy inwestycyjnych, które mają zostać zaoferowane oszczędzającym. Określono je jako fundusze zdefiniowanej daty. Organizację systemu powierzono Polskiemu Funduszowi Rozwoju.
Etapy wdrażania PPK
Wdrażanie Pracowniczych Planów Kapitałowych rozpoczęto 1 lipca 2019 r. na podstawie zapisów ustawy o PPK. Wówczas pracodawcy zatrudniający powyżej 250 pracowników musieli wybrać instytucję finansową oferującą fundusz w ramach PPK i zapisać swoich pracowników. Kolejne grupy pracodawców zobowiązane były do tego działania w lipcu 2020, a następnie od stycznia 2021. Wówczas, zostawiając na boku wyłączenia przewidziane w ustawie, wszyscy pracodawcy powinni oferować możliwość przystąpienia do programu PPK. Pierwszy automatyczny zapis tych osób, które do tej pory zrezygnowały z przystąpienia do programu nastąpił w kwietniu 2023. Kolejne przewidziane są w roku 2027, 2031 i następnie w 2035.
Na koniec 2023 roku liczba uczestników programu PPK wyniosła blisko 4 mln osób
Źródło: Raport o stanie rynku emerytalnego w Polsce na koniec 2023, UKNF, Warszawa czerwiec 2024
W jaki sposób finansuje się składkę?
Środki gromadzone w PPK są finansowane z trzech źródeł:
- potrącenia składki z pensji pracownika (min. 2% wynagrodzenia brutto, maks. 4%). Kwota większa niż 2% może być potrącana na życzenie pracownika.
- „ukryta” podwyżka, do której państwo zobowiązało pracodawcę (1,5% wynagrodzenia brutto). Pracodawca zwolniony jest z oskładkowania wpłat na PPK.
- system państwowych dopłat (jednorazowa wpłata powitalna w wysokości 250 zł oraz 240 zł dopłaty rocznej po spełnieniu określonych warunków).
Na czym polega fundusz zdefiniowanej daty?
Fundusz zdefiniowanej daty to fundusz, który inwestując dostosowuje ryzyko do wieku uczestnika. Im młodszy uczestnik tym więcej akcji w portfelu funduszu. Wraz z wiekiem uczestnika zwiększa się procentowy udział obligacji.
Oprócz reguły zdefiniowanej daty, na fundusze PPK nałożono pewne ograniczenia w budowie ich portfeli. Zarządzający nimi inwestując nasze środki muszą przestrzegać następujących reguł:
- Alokować środki w akcje polskie:
- nie mniej niż 40% aktywów w akcje spółek z WIG20
- nie więcej niż 20% aktywów w akcje spół z mWIG40
- nie więcej niż 10% aktywów w akcje pozostałych spółek notowanych na GPW
- Ustalać udział akcji zagranicznych zgodnie z zasadą:
- nie mniej niż 20% aktywów w akcje notowane na rynku należącym do OECD – najbardziej rozwiniętych państw świata.
- Przyjmując strukturę walutowa portfela spełnić regułę: nie więcej niż 30% środków w aktywa denominowane w walucie obcej.
Koszty pobierane przez fundusze nie mogą przekroczyć 0,6% wartości aktywów netto. Składa się na to maksimum 0,5% opłaty za zarządzanie i maksimum 0,1% wynagrodzenia za osiągnięty wynik (success fee).
Kto może oszczędzać w Pracowniczych Planach Kapitałowych?
Systemem objęte są osoby, które:
- ukończyły 18 lat,
- mają status osoby zatrudnionej,
- podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu.
Po spełnieniu tych warunków i nieukończeniu 55 roku życia zostaniesz automatycznie zapisany do PPK. W ustawie określono pewne wyjątki. Jednym z nich jest prawo do niezorganizowania przez twojego pracodawcę przystąpienia do PPK, w zamian za prowadzenie Pracowniczego Programu Emerytalnego (PPE).
Jeśli nie zaistnieje sytuacja wyjątkowa, a ty spełniasz wcześniej określone warunki brzegowe, ale ukończyłeś już 55 rok życia, wówczas na twój wniosek pracodawca może zapisać cię do programu PPK. Barierą dla oszczędzania w nim jest ukończenie 70 lat życia.
Czy opłaca się oszczędzać w PPK?
Zgodnie z wyliczeniami portalu mojeppk.pl dla uczestnika PPK, który oszczędzał od grudnia 2019 r. do 31 lipca 2024, średnie stopy zwrotu wynoszą od 129% do 165%.
Źródło: Biuletyn miesięczny PPK, numer 8(34) – sierpień 2024, PFR Portal PPK
Moja stopa zwrotu, uczestniczącego w programie od 10 grudnia 2020 r. do końca sierpnia 2024 w funduszu 2030 wyniosła 416,28%, co daje średniorocznie wynik 55,57% (wyliczenia MyFund.pl).
Im dłuższy okres oszczędzania tym stopa zwrotu będzie nieco maleć ze względu na spadający udział w ostatecznym wyniku dopłat od państwa. Jednak nadal inwestycje w PPK mają szansę przynieść ponadprzeciętne stopy zwrotu w porównaniu do możliwości rynkowych. Zwróć uwagę, że składka odprowadzana przez pracodawcę liczona jest jako twój zysk, co wpływa na tak atrakcyjny wynik z inwestycji.
Jak wygląda wypłata środków z PPK i kiedy można to zrobić?
Pieniądze z PPK można wypłacić w trzech okolicznościach:
- Po ukończeniu 60 roku życia
- Wówczas nie traci się żadnej z uzyskanych korzyści (dopłaty od państwa oraz od pracodawcy, a także zwolnienia z podatku od zysków kapitałowych). Jednorazowa kwota wypłaty nie może być większa niż 25% zgromadzonych środków. Pozostałe będą wypłacana w comiesięcznych ratach przez 10 kolejnych lat.
- Wypłata części pieniędzy przed 60. rokiem życia w ściśle określonych sytuacjach:
- na leczenie swoje, małżonka lub dziecka – wypłata 25% bez obowiązku zwrotu środków,
- zakup mieszkania, domu lub pokrycie wkładu własnego – wypłata do 100% z obowiązkiem zwrotu w ciągu 15 lat (opcja tylko dla uczestników do 45. roku życia).
- Rezygnacja z programu i wypłata całości przed 60. rokiem życia. Po deklaracji rezygnacji z PPK tracimy cześć środków:
- 30% wpłat pracodawcy,
- wszystkie dopłaty ze skarbu państwa,
- dodatkowo płacimy podatek od zysków kapitałowych.
Oszczędności w PPK są dziedziczone.
PPK – podsumowanie
Program PPK, jak każde rozwiązanie inwestycyjne ma swoje zalety i wady. Jak zwykle sam musisz podjąć decyzję czy jest on dla ciebie interesujący. Zwróć uwagę, że w każdej chwili możesz złożyć rezygnację z dokonywania wpłat. Wstrzyma to odprowadzanie składek. Nie musi to wiązać się z zakończeniem inwestowania. Do programu możesz powrócić w dowolnym wybranym przez ciebie momencie i ponownie w dowolnej chwili znów zaprzestać zasilać fundusz. Możesz też zrezygnować z PPK. To ty decydujesz czy chcesz w nim uczestniczyć, czy nie. Zgromadzone środki zostaną ci zwrócone według opisanych wcześniej zasad.
Pamiętaj też, że można mieć więcej niż jeden fundusz w ramach PPK. Będzie to zależne od liczby pracodawców, u których podejmowałeś zatrudnienie w trakcie istnienia programu. Ponadto będzie to zależeć od twojej decyzji. Możesz pozostawić środki w funduszu, w którym zacząłeś oszczędzać u pracodawcy, z którym się rozstajesz. Możesz też dokonać ich transferu do funduszu oferowanego przez nowego pracodawcę.
