Wydaje się, że smartfon ułatwia życie – przypomnienia, notatki, dostęp do wiedzy. Jednak badania pokazują, że może mieć też negatywny wpływ na naszą pamięć. To może brzmieć absurdalnie, ale nawet wyciszony i odwrócony ekranem w dół smartfon w zasięgu wzroku może zakłócać pracę mózgu. Efekt ten naukowcy nazwali „drain on brain” – smartfon działa jak zewnętrzne źródło rozproszenia, które zabiera zasoby uwagi potrzebne do zapamiętywania. Dlaczego tak się dzieje?
Dlaczego nawet wyłączony smartfon rozprasza?
Smartfon jest dla mózgu bodźcem potencjalnie nagradzającym – oczekujesz wiadomości, lajków, powiadomień. W efekcie Twój mózg musi stale „pilnować”, czy coś się nie wydarzyło.
Naukowcy z University of Texas w Austin udowodnili, że już sama obecność smartfona (nawet wyłączonego) na biurku obniża zdolność do przetwarzania i zapamiętywania informacji. W badaniu opublikowanym w Journal of the Association for Consumer Research uczestnicy, którzy mieli telefon poza zasięgiem wzroku, uzyskali lepsze wyniki w testach poznawczych niż ci, którzy mieli go w zasięgu ręki.
Ten nieuświadomiony stan oczekiwania prowadzi do wzrostu wydzielania dopaminy – neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za motywację i nagrody. Dopamina w nadmiarze nie sprzyja koncentracji. Efekt? Trudności z utrzymaniem uwagi i przetwarzaniem informacji.
Jak smartfony wpływają na koncentrację uwagi?
Smartfon i jego ciągłe powiadomienia prowadzą do tzw. efektu fragmentacji uwagi. Gdy twoja koncentracja jest stale przerywana, mózg ma trudność z powrotem do głębokiego skupienia. Zjawisko to badała m.in. Gloria Mark z University of California, która wykazała, że średni czas koncentracji na jednym zadaniu wynosi obecnie zaledwie… 47 sekund.
W badaniach opublikowanych przez American Psychological Association udowodniono, że osoby, które stale przerywają wykonywane zajęcia przez powiadomienia z telefonu mają niższą efektywność poznawczą i wolniej przetwarzają informacje.
Wielozadaniowość, scrolling i nasz mózg – co warto wiedzieć?
Scrollowanie w mediach społecznościowych, granie w gry, wysyłanie wiadomości – te czynności angażują różne obszary mózgu, ale często w trybie powierzchownym. Efekt? Mózg przyzwyczaja się do szybkiej, nieskupionej pracy. Traci zdolność do długotrwałej koncentracji i logicznego myślenia.
Z badań wynika, że osoby, które często wykonują kilka czynności jednocześnie na urządzeniu mobilnym, gorzej radzą sobie w testach oceniających zdolność do utrzymania uwagi i ignorowania rozpraszaczy. Wzrasta też ryzyko rozwoju tzw. „cyfrowego ADHD” – stanu charakteryzującego się nadpobudliwością poznawczą i problemami z organizacją.
Czy notowanie na telefonie to dobra strategia pamięciowa?
Wielu z nas robi notatki w telefonie, bo przecież zawsze jest pod ręką. Z punktu widzenia funkcji poznawczych – to niekoniecznie dobra droga. Badania przeprowadzone na Princeton University i UCLA pokazują, że tradycyjne notowanie ręczne sprzyja głębszemu przetwarzaniu treści i lepszemu zapamiętywaniu niż pisanie na klawiaturze (czy to laptopa, czy smartfona). Uczestnicy, którzy robili notatki ręcznie, lepiej rozumieli i zapamiętywali omawiany materiał
Korzystanie z telefonu podczas nauki lub spotkań to także wielozadaniowość – a ta pogarsza przetwarzanie informacji. Mózg nie działa dobrze w trybie „multi”. Skacząc między aplikacjami i myślami, tracisz spójność poznawczą.
Odłóż smartfona co najmniej godzinę przed snem!
Sen to czas na regenerację mózgu. A korzystanie ze smartfona przed snem negatywnie wpływa na jakość i długość snu. Emitowane przez ekran niebieskie światło hamuje wydzielanie melatoniny, co utrudnia zasypianie i zakłóca naturalny rytm dobowy. Nawet wyciszony telefon w zasięgu wzroku może pobudzać mózg, powodując wzrost poziomu dopaminy i opóźnienie relaksacji.
Przeglądanie mediów społecznościowych czy odbieranie wiadomości przed zaśnięciem zwiększa stres i niepokój, co dodatkowo utrudnia wyciszenie. Badania pokazują, że osoby korzystające z telefonu tuż przed snem doświadczają częstszych przebudzeń i krótszej fazy głębokiego snu. To przekłada się na gorszą regenerację i uczucie zmęczenia w ciągu dnia. Aby poprawić jakość snu, odstaw telefon co najmniej na godzinę przed snem, unikaj intensywnych treści i korzystaj z trybu nocnego.
Jak ograniczyć negatywny wpływ smartfona na pamięć i uwagę?
Nie musisz rezygnować ze smartfona, ale możesz ograniczyć jego wpływ na swój mózg:
- Trzymaj telefon poza zasięgiem wzroku, zwłaszcza podczas pracy umysłowej.
- Wyłącz powiadomienia push – nie każda informacja wymaga twojej natychmiastowej reakcji.
- Obserwuj, jak często sięgasz po smartfona i jakie emocje temu towarzyszą.
- Ustal czas offline – np. 1 godzina dziennie bez telefonu.
- Odłóż telefon poza zasięg wzroku co najmniej godzinę przed zaśnięciem
Jeśli chcesz wiedzieć, jak mądrze dbać o funkcjonowanie mózgu, polecam rewelacyjną książkę, „Tak działa mózg„.
