Wrzask Przestrzeni to książka nienowa, bo wydana w 2012 roku. Jej autor, Piotr Sarzyński jest z wykształcenia socjologiem, Pracował jako asystent na Wydziale Socjologii UW i był nauczycielem w wiejskiej szkole. Od lat dziewięćdziesiątych XX wieku pracuje jako dziennikarz. To współautor i prowadzący licznych programów w TVP m.in. „Studio otwarte”, „Kawa czy herbata”. Zajmuje się problematyką kulturalną i popularyzacją sztuki. Pasjonuje go architektura, martwi go stan tzw. przestrzeni publicznej.
Spis treści
Książki Piotr Sarzyńskiego
Jest autorem czterech książek: 'Przewodnik po rynku malarstwa”, „Kronika śmierci przedwczesnych”, „Leksykon samobójców” i „Wrzask w przestrzeni. Dlaczego w Polsce jest tak brzydko?”.
Ta ostatnia książka weszła do kanonu lektur obowiązkowych dla ludzi interesujących się urbanistyką i architekturą.
Wrzask w przestrzeni. Dlaczego w Polsce jest tak brzydko?
Autor bezwzględnie rozprawia się z kwestią nie najlepszego gustu Polaków oraz nieudolności władz w zakresie regulowania przestrzeni wspólnej. W czterech rozdziałach:
- Meblościanki czar, czyli przestrzeń prywatna
- Nieład-bezład, czyli przestrzeń publiczna
- Zmaterializowane sacrum
- Wiatr od Zachodu, czyli jak doganiamy świat
demaskuje brzydotę w różnych postaciach m.in.:
- prywatnej w naszych mieszkaniach,
- publicznej na naszych ulicach, placach, skwerach, osiedlach
- sakralnej w polskich kościołach.
Pokazuje smutne obrazy pato deweloperki i koszmarków architektonicznych, zalewu reklam i ogromu kiczu i wreszcie dewastacji natury. Zajmuje się kwestią gustu Polaków, złego prawa ale też współczesnej dobrej architektury.
Publikacja
Książkę „Wrzask w przestrzeni” bardzo dobrze się czyta. To lektura dla wszystkich, bo nawet osoby, które nie pasjonują się architekturą płynnie i z przyjemnością przejdą przez kolejne strony tej publikacji.
Autor przedstawia największe nazwiska światowej literatury i wyjaśnia, czemu w Polsce cierpimy na deficyt dzieł tych najwybitniejszych.
Poświęca cały rozdział architekturze sakralnej oraz rozprawia o „pomnikomanii” dotyczącej upamiętnienia papieża Polaka. Arcyciekawe jest porównanie świebodzińskiego Chrystusa z tym z Rio de Janeiro, nazwane „Pojedynkiem na Chrystusy”.
Prowadzi ciekawe porównania naszych polskich ambicji, postrzegania i reprezentowania statusu finansowego:
„W amerykańskim modelu sukcesu finansowego dokładnie wiadomo jak wydawać pieniądze, by zyskać prestiż. (…) Nagle i gwałtownie wzbogacony Amerykanin najpierw stawia okazałą rezydencję, a następnie funduje nowy gmach biblioteki lub darowuje muzeum dzieła sztuki. Później kupuje samolot. Nagle wzbogacony Polak najpierw stawia rezydencję, a następnie… kupuje samolot. Muzeum nie wesprze nigdy…”
Trochę to smutne, ale jakże trafne podsumowanie…
Piotr Sarzyński wspomina też o polskim uwielbieniu do Włoch, przejawiającym się skłonnością do włoskiej kuchni, włoskiego wina, włoskiej mody i szeroko pojętej stylistyki.
Subiektywny ranking perełek
Piotr Sarzyński nie zatraca się w krytykowaniu. Potrafi dostrzec i docenić dobre rzeczy, które przytrafiają się w naszej przestrzeni publicznej. Pięć najładniejszych rzeczy w Polsce to:
- modernizm w architekturze i ten przed- i ten powojenny
- miejska zieleń widoczna i zajmująca całkiem spory obszar naszych miast
- bary mleczne formy zbiorowego żywienia nie do znalezienia gdziekolwiek indziej na świecie
- przydrożne kapliczki cudnie wpisujące się w wiejski krajobraz
- słynny na całym świecie plakat polski
A zatem jest kilka rzeczy w polskiej architekturze, z których powinniśmy być dumni i którymi możemy się chwalić.
Architektura
„Wiele dobrego możemy nauczyć się od innych. Od Skandynawów i Japończyków – prostoty i harmonii, od Włochów i Francuzów – dobrego smaku, od Szwajcarów i Austriaków – poukładania, od Niemców – estetycznej dyscypliny, od Anglików – daru odróżniania jakości od kiczu. Zapewne wiele moglibyśmy nauczyć się także od siebie nawzajem, gdybyśmy tylko chcieli uważnie się rozglądać i z pokorą naśladować najlepszych.”
To cytat ze wstępu, który ogromnie mi się podoba. Zaiste wiele mamy do uporządkowania, do poprawiania i do nauczenia.
Wydawnictwo Polityka, 2021.
Żródło ilustracji głównej: sklep.polityka.pl
